درخواست باستان شناس پیشکسوت از وزیر؛ جلوی زیاده‌خواهی در شهرقدیم جیرفت را بگیرید/ وزیر باید اقتدار داشته باشد

میراث باشی/‌ مریم‌اطیابی

فائق توحیدی چهره‌ماندگار و پیشکسوت باستان‌شناسی و موزه‌داری از تعیین حریم ۵۰۰ هکتاری جیرفت در دهه ۵۰ سخن می‌گوید و از وزیر میراث فرهنگی می‌خواهد در مقابل زیاده‌خواهی‌ها اقتدار داشته باشد.

من پیش از انقلاب در تهران یک ماموریت به دلیل تجاوزات به حریم جیرفت داشتم. از سویی “آرشام” نامی رئیس ساواک آن زمان استان کرمان بود که می‌خواست یک هنرستان در جیرفت بسازد و از باستان‌شناسی خواسته بود محل ساخت را تایید کند. من و راننده از طرف گردنه خاکی دهبَکری با منظره درختان ون و جنگل بلوط به سمت جیرفت در حرکت بودیم، که دیدیم یک لندرور پنچر کرده و یک آقا با همسرش مستاصل مانده‌اند و تقریبا اگر ما از آنجا عبور نمی‌کردیم تا فردا باید همانطور در خودرو وسط جاده باقی می‌ماندند!”

این بخشی از خاطرات *استاد فائق توحیدی پیشکسوت باستان‌شناسی و موزه‌داری ایران* است. صدایش گرفته، جوری که دلنگرانش می‌شوم .می‌گوید کسالتی داشته و مجبور بوده لوله تنفسی وصل کند و حنجره‌اش خراش برداشته و برای همین چنین صحبت می‌کند. با این حال اینقدر دلنگران جیرفت است که با خواندن اخبار جیرفت با این وضعیت جسمی به من زنگ می‌زند و روایت آنچه بر جیرفت رفته را بیان می‌کند.

این باستان‌شناس پیشکسوت در ادامه می‌گوید: پنچری خودرو را گرفتیم. اهل اردبیل بودند و اقا کارمند استانداری و حقوق‌دان بود. شب شام مهمان ایشان بودیم. مرکز کشاورزی جیرفت با یک باغ بزرگ پرتقال و نارنگی یک مهمانسرا داشت به درخواست خودمان، شب ما را به آنجا بردند. فرماندار و آرشام آمدند و من توضیح دادم اینجا جزو عرصه جیرفت است و آنها پذیرفتند. مشخص شد تصمیم داشتند یک فرودگاه هم در این عرصه تاریخی بزنند و با صحبت‌های من منصرف شدند.

او ادامه می‌دهد: به آنها گفتم می‌خواهم حریم شهر دقیانوس ( شهرستان قدیم جیرفت) را تعیین کنم. آن‌ها پذیرفتند و چون فرماندار نگاه فرهنگی داشت گفت من کمکتان می‌کنم.

به این ترتیب استاد فائق توحیدی حریم شهر دقیانوس را روی نقشه‌های سازمان نقشه‌برداری و مرکز آمار کشور به مساحت ۵۰۰ هکتار در سال ۵۳ تعیین می‌کند که تا روستاهای قدیمی حاشیه جیرفت را در بر می‌گیرد. و این اراضی از طرف سازمان اراضی جیرفت به اداره حفاظت آثار باستانی( وزارت میراث کنونی) منتقل می‌شود و به تملک این اداره کل درمی‌آید.

استاد توحیدی با توجه به این که فرماندار چنین با حوزه فرهنگ همراهی می‌کند از او می‌پرسد من در ازای حفظ میراث فرهنگی برای شما چه می‌توانم انجام دهم؟ و او درخواست یک تشویق‌نامه از “مهرداد پهلبد” وزیر فرهنگ وقت کشور را می‌کند. اندکی پس از دریافت این تقدیرنامه فرماندار از جیرفت منتقل می‌شود.

این پیشکسوت باستان‌شناسی توضیح می‌دهد: تا اوایل انقلاب ما اقتدار خیلی خوبی بر اراضی حریم جیرفت داشتیم. اما پس از آن مسوولان اراضی را بین مردم تقسیم کردند و روستاهای قدیمی گسترش پیدا کردند و وارد حریم شدند و چیزی از آن ۵۰۰ هکتار باقی نگذاشتند. و همه این اراضی به باغ پرتقال و نارنگی و بعدها ساخت و ساز تبدیل شدند.

او به دفعه دوم سرکشی‌اش به جیرفت در دوران جنگ در دهه ۶۰ اشاره می‌کند و می‌گوید: همه عرصه،حریم، مسیر تغییر روخانه هلیل‌رود و مَلنتی را مشخص کردم، آبادانی و حاصلخیزی جیرفت را بر اساس رسوبات تغییر این مسیر پیش‌بینی کردم اما متاسفانه ما دیگر زورمان به باغداران نرسید و نتوانستیم جلوی توسعه را بگیریم.

استاد توحیدی از وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی می‌خواهد که در مقابل زیاده‌خواهی‌ها در حوزه عرصه و حریم بناها، محوطه‌ها و بافت‌های تاریخی اقتدار به خرج دهد.ما از ایشان درخواست داریم از متخصصان و کارشناسان سراسر ایران کمک بگیرد و جلوی این نوع اتفاقات را بگیرد.

استاد توحیدی با شماتت و ابراز تاسف شدید می‌گوید: من نمی‌دانم چه بلایی سر این اسناد و مدارک آمده، چرا کسی توجهی به کارهایی که پیش‌تر برای این محوطه‌ها شده نمی‌کند. من گزارش دادم، بعد از من هم باستان‌شناسانی همچون آقای مجیدزاده و خانم چوبک و دیگران بوده‌اند. چطور چشم بر همه اینها می‌بندید؟!

او اضافه می‌کند: من گزارش دادم. می‌دانستید برخی افراد روزهای جمعه در تپه‌ها و عرصه و حریم دقیانوس دنبال انگشتر و عقیق و سفال و مهره و مجسمه می‌گشتند! ما چگونه در میراث اقتدارمان را از دست داده‌ایم که در شکارگاه خسرو کرمانشاه و حریم تپه سیلک کاشان و … به راحتی ساخت و ساز می‌شود؟ من حریم تپه سلیک را پیش از انقلاب میله‌گذاری کردم و سیم خاردار کشیدم اما بعد از انقلاب زمین‌ها را بین مردم تقسیم کردند. خب ساخت وساز باید تا کجا ادامه یابد؟

استاد توحیدی از وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی می‌خواهد که در مقابل زیاده‌خواهی‌ها در حوزه عرصه و حریم بناها، محوطه‌ها و بافت‌های تاریخی اقتدار به خرج دهد.ما از ایشان درخواست داریم از متخصصان و کارشناسان سراسر ایران کمک بگیرد و جلوی این نوع اتفاقات را بگیرد.