گردشگری اسفندقه، از تاریخ و طبیعت تا سیاه چادرهای عشایری

به گزارش میراث هلیل، بخش اسفندقه با برخورداری از جاذبه‌های تاریخی، طبیعی، کشاورزی و عشایری، یکی از ظرفیت‌های کمتر شناخته‌شده گردشگری جنوب کرمان است که برای شکوفایی نیازمند توجه بیشتر است.

به مناسبت هفته گردشگری، میراث هلیل گفت‌وگویی با اسماعیل کمالی، بخشدار اسفندقه، درباره ظرفیت‌ها، موانع و برنامه‌های توسعه گردشگری این بخش انجام داده است.

اسفندقه فقط یک جاذبه ندارد؛ می‌تواند یک مقصد کامل باشد

۱. مهم‌ترین ظرفیت گردشگری بخش اسفندقه که هنوز مغفول مانده چیست و چرا تاکنون به آن توجه نشده است؟

کمالی: بخش اسفندقه از ظرفیت‌های متنوع و کم‌نظیری در حوزه گردشگری فرهنگی و تاریخی، کشاورزی، عشایری و ژئوتوریسم برخوردار است.

• گردشگری تاریخی: آثاری همچون تپه باستانی گاوکشی، قلعه و بادگیر محمدباقر خان ابوسعیدی، مقبره میرحیدر، خانه‌های تاریخی متعدد از جمله خانه غلامحسین‌خان ابوسعیدی، قلعه فروزان، باغ شاپوری، حمام تاریخی حسین‌آباد و همچنین قدیمی‌ترین مدرسه جنوب استان کرمان.

• گردشگری کشاورزی: محصولاتی مانند پسته، زعفران، انجیر و بادام، ظرفیت قابل توجهی برای جذب گردشگران علاقه‌مند به تجربه زندگی و تولیدات بومی دارند.

• گردشگری عشایری: بخش اسفندقه از مناطق مهم عشایری جنوب کرمان و دارای جمعیت قابل توجه عشایری است. سبک زندگی عشایر، کوچ، سیاه‌چادرها، صنایع‌دستی، دامداری و محصولات باکیفیت دامی مانند گوشت، کشک، قره‌قروت، روغن و سایر فرآورده‌های لبنی، ظرفیت بسیار خوبی برای توسعه گردشگری تجربه‌محور و معرفی فرهنگ و اقتصاد عشایری منطقه فراهم کرده است.

• ژئوتوریسم: جاذبه‌هایی همچون جنگل گلپرکی، آب‌باد گشیکی، تنگ کرو و دیگر جاذبه‌های طبیعی منطقه قابل معرفی و بهره‌برداری است.

به اعتقاد من، مهم‌ترین ظرفیت مغفول اسفندقه، مجموعه ظرفیت‌های تاریخی، طبیعی و عشایری آن است که هنوز به یک «محصول گردشگری» منسجم تبدیل نشده‌اند. بسیاری از این ظرفیت‌ها به‌صورت منفرد وجود دارند، اما معرفی، ایجاد زیرساخت، دسترسی مناسب و طراحی مسیرهای گردشگری برای آنها به اندازه کافی انجام نشده است.

در واقع، اسفندقه فقط یک منطقه دارای جاذبه نیست؛ بلکه می‌تواند مقصدی باشد که گردشگر در آن، همزمان با طبیعت، تاریخ، کشاورزی و زندگی عشایری منطقه آشنا شود و محصولات بومی را نیز از نزدیک تجربه و خریداری کند.

اقدامات انجام‌شده باید استمرار پیدا کند

۲. در یک سال گذشته چه اقدام عملی برای جذب گردشگر در بخش انجام شده است؟

کمالی: در یک سال گذشته، با وجود محدودیت‌های موجود و شرایط خاص کشور، مجموعه‌ای از اقدامات برای معرفی ظرفیت‌های گردشگری اسفندقه انجام شده است:

• برگزاری جشنواره‌های مختلف با محوریت ظرفیت‌های فرهنگی، اجتماعی و تولیدات منطقه

• حضور در نمایشگاه‌ها و رویدادهای شهرستانی و استانی و معرفی ظرفیت‌های گردشگری بخش

• بهسازی و زیباسازی منظر روستاهای واقع در محورهای اصلی بخش

• انجام اقدامات اولیه در حوزه مرمت و احیای برخی بناهای تاریخی، از جمله مدرسه تاریخی دولت‌آباد

• معرفی هرچه بیشتر ظرفیت‌های متنوع بخش از جمله محصولات کشاورزی، تولیدات بومی و ظرفیت‌های عشایری

البته معتقدیم این اقدامات باید استمرار پیدا کند و برای رسیدن به نقطه مطلوب، نیازمند حمایت بیشتر شهرستان و استان در حوزه اعتبارات، مرمت بناهای تاریخی، زیرساخت و معرفی ظرفیت‌های گردشگری اسفندقه هستیم.

توسعه گردشگری یک مانع واحد ندارد

۳. بزرگ‌ترین مانع پیش روی توسعه گردشگری اسفندقه چیست؛ کمبود اعتبار، ضعف زیرساخت یا نبود هماهنگی بین دستگاه‌ها؟

کمالی: توسعه گردشگری اسفندقه با یک مانع واحد مواجه نیست و مجموعه‌ای از عوامل در این زمینه اثرگذار است:

• ضعف زیرساخت‌ها و کمبود اعتبارات: بدون دسترسی مناسب، امکانات اقامتی، خدمات رفاهی، تابلوهای معرفی و سایر زیرساخت‌های مورد نیاز، امکان تبدیل جاذبه‌ها به مقصد گردشگری وجود ندارد.

• عدم توجه کافی در سال‌های گذشته: این بی‌توجهی باعث شده بخشی از ظرفیت‌های موجود همچنان بلااستفاده باقی بماند.

• همراهی مالکان بناهای تاریخی: بسیاری از بناهای ارزشمند در مالکیت خصوصی قرار دارند و برای مرمت، تبدیل آنها به اقامتگاه بوم‌گردی یا فراهم کردن امکان بازدید گردشگران، نیازمند همکاری و مشارکت مالکان هستیم.

بنابراین، حل این مسئله نیازمند همکاری همزمان دستگاه‌های اجرایی، بخش خصوصی، مالکان بناهای تاریخی، جامعه محلی و خود مردم منطقه است.

گردشگری باید برای جوانان بومی شغل ایجاد کند

۴. برای اشتغال جوانان بومی از طریق گردشگری برنامه‌ای دارید؟

کمالی: بله. یکی از مهم‌ترین اهداف ما این است که گردشگری را از یک ظرفیت صرفاً تفریحی به منبع اشتغال و درآمد پایدار برای جوانان و مردم بومی تبدیل کنیم. در این زمینه برنامه‌های زیر در دستور کار قرار دارد:

• توسعه اقامتگاه‌های بوم‌گردی

• ایجاد بازارچه‌های محلی برای عرضه محصولات و صنایع‌دستی منطقه

• استفاده از ظرفیت جوانان در حوزه خدمات گردشگری، راهنمایی گردشگران و برگزاری رویدادها و جشنواره‌های محلی

• توسعه گردشگری عشایری: ایجاد امکان بازدید گردشگران از مناطق عشایری، معرفی سبک زندگی و فرهنگ عشایر، عرضه مستقیم محصولات دامی و لبنی مانند گوشت، کشک، قره‌قروت و سایر محصولات محلی و همچنین توسعه تجربه‌های مرتبط با زندگی عشایری می‌تواند زمینه ایجاد مشاغل جدید برای جوانان و افزایش درآمد خانوارهای عشایری را فراهم کند.

• تقویت گردشگری کشاورزی: محصولاتی مانند پسته، زعفران، انجیر و بادام می‌توانند علاوه بر ارزش اقتصادی خود، بهانه‌ای برای جذب گردشگر و ایجاد زنجیره‌ای از مشاغل مرتبط در منطقه باشند.

اولویت من مرمت بناهای تاریخی است

۵. اگر فقط یک بودجه محدود در اختیار داشته باشید، آن را صرف کدام پروژه گردشگری بخش می‌کنید و چرا؟

کمالی: اگر یک بودجه محدود در اختیار داشته باشم، اولویت من مرمت و احیای بناهای تاریخی شاخص اسفندقه و آماده‌سازی آنها برای استفاده گردشگری خواهد بود.

دلیل این انتخاب این است که اسفندقه از نظر تعداد و تنوع آثار تاریخی ظرفیت بسیار خوبی دارد، اما تا زمانی که این بناها مرمت، معرفی و قابل استفاده برای گردشگران نشوند، نمی‌توان انتظار داشت که نقش جدی در اقتصاد گردشگری منطقه ایفا کنند.

البته در کنار مرمت آثار تاریخی، باید نگاه ما به توسعه گردشگری جامع باشد و ظرفیت‌های طبیعی، کشاورزی و به‌ویژه گردشگری عشایری نیز در برنامه توسعه گردشگری بخش دیده شود.

هدف ما این است که بناهای تاریخی صرفاً به‌عنوان آثار متعلق به گذشته باقی نمانند، بلکه با حفظ هویت و اصالت آنها، به فضاهایی برای بازدید گردشگران، ایجاد اقامتگاه‌های بوم‌گردی، عرضه محصولات محلی و ایجاد اشتغال برای مردم منطقه تبدیل شوند.

در نهایت، نگاه ما به گردشگری اسفندقه این است که ظرفیت‌های تاریخی، طبیعی، کشاورزی و عشایری منطقه باید در کنار یکدیگر دیده شوند و از این مجموعه برای معرفی اسفندقه به‌عنوان یک مقصد گردشگری و ایجاد اشتغال و درآمد پایدار برای مردم استفاده شود.

به گزارش میراث هلیل، بخش اسفندقه با داشتن مجموعه‌ای از جاذبه‌های تاریخی، طبیعی، کشاورزی و عشایری، ظرفیت تبدیل شدن به یکی از مقاصد مهم گردشگری جنوب کرمان را دارد؛ مشروط بر آنکه زیرساخت‌ها تقویت شود، بناهای تاریخی مرمت و احیا شوند و همکاری بین دستگاه‌ها، بخش خصوصی و جامعه محلی شکل گیرد. گردشگری می‌تواند در این بخش، به موتور محرکه اشتغال و درآمد پایدار برای جوانان و مردم بومی تبدیل شود.